Mobbing w miejscu pracy – skąd bierze się to zjawisko i w jaki sposób można temu zapobiec?

Godzina siódma rano, znowu trzeba wstać do pracy – twoje serce bije jak szalone a oddech jest przyspieszony, boisz się że dzisiaj znowu szef będzie się na tobie wyżywał. Kolejny dzień w piekle, które kiedyś było pracą… Nawet śniadanie nie smakuje dobrze, gdy towarzyszy ci myśl o spędzeniu kolejnego dnia w  pracy, chcesz tylko żeby dzień pracy  skończył się jak najszybciej.  Nic innego się nie liczy  – trzeba tylko przetrwać.

Mobbing nie posiada w języku polskim swojego odpowiednika, w związku z tym wykorzystywany jest do nazywania działań mających na celu zaszczucie, znęcanie się lub dręczenie jakiejś osoby w miejscu pracy. Ofiarami mobbingu mogą być zarówno pracownicy – ze strony innych pracowników, pracodawców jak i sami pracodawcy, szykanowani przez swoich podwładnych, lub dawnych kolegów z pracy.

Cele mobbingu mogą być różne, od trywialnych pobudek jak zazdrość lub zawiść, poprzez chęć zaszkodzenia innemu pracownikowi, by stracił pracę. Często obiektem takiego prześladowania są osoby obce dla grupy – nowi pracownicy, czy też osoby będące innej płci niż dominująca (np. mężczyzna w grupie kobiet). Taka nowa osoba może być dyskryminowana przez starszych stażem pracowników, którzy nie widzą nic złego w sprawieniu nowej osobie „otrzęsin”. Często zachowania takie są akceptowane i nowi pracownicy godzą się z takim traktowaniem, uznając to jako część kultury pracy – nie dostrzegając, iż tak naprawdę wszystkie te niewybredne żarty, kawały, dociekliwe uwagi są formą znęcania psychicznego – mobbingu.

Zarówno przełożony jak i pracownik są narażeni na zjawisko mobbingu, aczkolwiek problemy ze zwalczeniem tego zjawiska mogą być dla obu grup odmienne.  Pracownik zgłaszający iż jest szykanowany przez swoich pracowników lub przełożonego może spotkać się z chłodną reakcją lub jej brakiem ze strony swojego pracodawcy, i nie zawsze będzie to wynikać ze złej woli. Czasami po prostu pracodawca nie wie co ma w takiej sytuacji zrobić i jak pomóc. Reakcja pracodawcy może mieć również skutek odmienny od zamierzonego – zamiast rozwiązać problem tylko go zaognia, gdy sprawcy mszczą się na ofierze. Przełożony natomiast jest osobą której zadaniem jest zarządzanie swoimi podwładnymi – gdy skarży się na zjawisko mobbingu swojemu pracodawcy, może być postrzegany jako osoba niekompetentna – która nie potrafi poradzić sobie z własnymi podwładnymi. Przełożony którego autorytet jest ciągle podważany przez swoich podwładnych w oczach pracodawcy może nie być odpowiednią osobą do tego stanowiska co może prowadzić do izolacji, lub tez nawet zwolnienia.

Najczęściej do mobbingu dochodzi, gdy pracodawca ma silniejszą pozycję od pracownika, który boi się stracić swoją pracę. Z tego prostego powodu jest w stanie zgodzić się na wszystko. Przyczyny mobbingu często należy szukać w organizacji pracy – o wiele łatwiej o tak negatywne zjawisko w pracy, która charakteryzuje się dużą konfliktowością wśród pracowników. Przyczyną może być wysoki stres w miejscu pracy, frustracja wśród pracowników, którzy potrzebują się na kimś wyżyć. Niekompetentne lub autokratyczne przywództwo może sprawiać, że osoba, która miałaby zarządzać pracownikami staje się swego rodzaju tyranem i by podnieść własną samoocenę i poczuć się ważniejszą wyżywa się na swych podwładnych. Miejsca w których pracownicy muszą ze sobą mocno rywalizować o każdy awans i pozycje sprzyjają pojawianiu się mobbingu. Kultura pracy, która przyzwala na żarty, czy też wyśmiewanie innych pracowników może bardzo łatwo doprowadzić do sytuacji gdzie również na mobbing będzie się przyzwalało, gdyż sprawca będzie czuł się nie tylko bezkarny, ale też poparty przez swoich pracowników nawet gdy ci po prostu nie będą reagowali (milczące przyzwolenie)

Mobbing powoduje zwiększony stres w miejscu pracy, który wiąże się z wieloma problemami zdrowotnymi, ale też problemami psychicznymi (obniżenie własnej wartości, lęk, depresja, bezsenność i inne) Obniżenie motywacji i zaangażowania w pracy co przekłada się bezpośrednio na obniżenie wydajności takiego pracownika lub pracodawcy. Sytuacje związane z mobbingiem wpływają również negatywnie na wizerunek firmy, gdyż niewiele osób może być zainteresowane zatrudnieniem w miejscu, gdzie będą szykanowane i gdzie ktoś będzie się nad nimi znęcał psychicznie.

Istnieją jednak metody, które pozwalają zapobiegać powstawaniu takich sytuacji. Metodą, z której warto skorzystać, jest ocena ryzyka mobbingu w organizacji, gdzie oceniamy prawdopodobieństwo wystąpienia tego zjawiska i rozmiaru oraz skutków które może on przynieść. Miejsca pracy, gdzie nie sposób wyeliminować, czynników które mogą sprzyjać mobbingowi powinny skupić się na jak najlepszym ich minimalizowaniu. Innym narzędziem, które można udostępnić pracownikom jest „Kwestionariusz oceny ryzyka mobbingu (ORM)” Gdzie pracownicy oceniają w różnych kategoriach sytuacje zaistniałe w pracy oceniając w skali od 1 (zdecydowanie tak) do 6 (zdecydowanie nie) na podstawie swojego doświadczenia w obecnym miejscu pracy. Jednakże warto wykorzystać jak największą ilość narzędzi by otrzymać jak najlepszy obraz sytuacji i zapobiegać mobbingowi zanim powstanie i wyrządzi szkody psychiczne ofiarom.

Negatywny wpływ na pracę i życie prywatne osoby która pada ofiarą mobbingu jest bardzo duży, a zjawisko to stanowi poważny problem w obecnych czasach gdy sytuacja na rynku pracy jest niestabilna, a pozycja pracownika słabsza niż kilka lat temu. Osoby które nie mogą sobie pozwolić na rezygnację z pracy w której czują się niekomfortowo są szczególnie narażone na mobbing. Dlatego warto wykorzystać dostępne narzędzia by starać się zapobiegać powstawaniu tego zjawiska, i utrzymywać jak najwyższą kulturę pracy

Źródła
[1] Kiedy przeklinanie przy podwładnych jest mobbingiem  – Mikołaj Prochownik Gazeta prawna, dostęp z dnia 13.04.2021

[2] Mobbing – zagrożenie dla firmy i pracowników, Małgorzata Sidor-Rządkowska, dwumiesięcznik „Zarządzanie Zasobami Ludzkimi 2/2003”

[3] Ocena ryzyka mobbingu w miejscu pracy – mgr Magdalena Warszawska-Makuch „Bezpieczeństwo pracy”